Szef nie chce dać ci etatu? Sprawdź, kiedy zlecenie może być niezgodne z prawem

Masz grafik, przychodzisz na określoną godzinę, pracujesz pod kierownictwem przełożonego i wykonujesz jego polecenia. Mimo to pracodawca nie proponuje umowy o pracę, tylko kolejne zlecenie. Taka forma współpracy może być dla firmy wygodniejsza, ale nie zawsze można ją stosować zamiast etatu.

Umowa zlecenia jest legalna i w wielu sytuacjach rzeczywiście pasuje do charakteru wykonywanej pracy. Nie każdy, kto regularnie współpracuje z firmą, musi mieć umowę o pracę. Problem pojawia się wtedy, gdy zlecenie istnieje głównie na papierze, a codzienna praca wygląda tak samo jak praca osoby zatrudnionej na etacie.

Kodeks pracy nie pozwala zastąpić umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli sposób wykonywania obowiązków spełnia warunki właściwe dla stosunku pracy.

Dlaczego pracodawcy wybierają zlecenie zamiast etatu?

Umowa o pracę nakłada na pracodawcę więcej obowiązków. Pracownik ma prawa wynikające bezpośrednio z Kodeksu pracy, a firma musi ich przestrzegać niezależnie od tego, czy jest jej to w danym momencie wygodne.

Chodzi m.in. o urlop wypoczynkowy, normy czasu pracy i odpoczynku, rozliczanie nadgodzin, okresy wypowiedzenia czy część uprawnień związanych z rodzicielstwem i szczególną ochroną zatrudnienia.

Przy umowie zlecenia wiele z tych zasad nie obowiązuje w taki sam sposób. Warunki współpracy w większym stopniu wynikają z samej umowy i przepisów Kodeksu cywilnego. Firma ma więc zwykle więcej swobody przy organizowaniu współpracy i jej zakończeniu.

Znaczenie mogą mieć także koszty, choć nie można powiedzieć, że zlecenie zawsze jest dla pracodawcy tańsze. Zależy to m.in. od sytuacji zleceniobiorcy i tego, jakie składki trzeba za niego odprowadzać.

Na zleceniu nie dostajesz automatycznie praw pracownika

Jedna z najbardziej odczuwalnych różnic dotyczy urlopu. Pracownikowi na etacie przysługuje ustawowy płatny urlop wypoczynkowy. Zleceniobiorca nie dostaje z mocy prawa 20 albo 26 dni takiego urlopu.

Podobnie jest z wieloma innymi uprawnieniami. Zleceniodawca i zleceniobiorca mogą uzgodnić w umowie płatne przerwy czy określone zasady kończenia współpracy, ale nie jest to ten sam poziom ochrony, jaki daje Kodeks pracy.

Właśnie dlatego dla części firm zlecenie jest korzystniejsze organizacyjnie. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może nazwać współpracę zleceniem i na tym zakończyć sprawę.

Masz grafik i przełożonego? Sprawdź, jak naprawdę wygląda praca

Art. 22 Kodeksu pracy wskazuje cechy stosunku pracy. Chodzi o wykonywanie określonej pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem.

W praktyce warto więc zwrócić uwagę nie tylko na nazwę podpisanej umowy, ale również na codzienne zasady pracy. Znaczenie może mieć m.in. to, czy:

• firma ustala ci obowiązkowy grafik i godziny,
• musisz wykonywać pracę w wyznaczonym miejscu,
• masz przełożonego, który na bieżąco wydaje ci polecenia,
• pracę musisz wykonywać osobiście,
• twoje obowiązki i sposób pracy praktycznie nie różnią się od pracy osób zatrudnionych na etacie.

Sam grafik czy samo wykonywanie poleceń nie oznaczają jeszcze automatycznie, że zlecenie powinno zostać uznane za umowę o pracę. Przy ocenie bierze się pod uwagę wszystkie warunki współpracy.

„U nas nie ma umów o pracę” nie zmienia przepisów

Pracownik może usłyszeć, że firma zatrudnia wszystkich na zlecenie albo że etaty są dostępne dopiero po kilku miesiącach. Taka polityka firmy sama w sobie nie rozstrzyga jednak, jaka umowa powinna zostać zawarta.

Jeżeli praca rzeczywiście ma charakter zlecenia, nie ma problemu. Jeśli jednak sposób jej wykonywania odpowiada stosunkowi pracy, pracodawca nie może uzasadnić wyboru zlecenia wyłącznie tym, że „tak się u nas zatrudnia”.

Liczy się to, jak współpraca wygląda w praktyce, a nie tylko nagłówek dokumentu.

PIP ma od lipca nowe możliwości

Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy ma większe możliwości działania w sprawach dotyczących zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi.

Nie oznacza to automatycznej zmiany każdego zlecenia w etat. Inspektor musi najpierw sprawdzić rzeczywiste warunki wykonywania pracy. Jeżeli stwierdzi nieprawidłowości, może podjąć działania zmierzające do ich usunięcia. W określonych przypadkach okręgowy inspektor pracy może również wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Od takiej decyzji można się odwołać.

Zmieniły się również kary. Za zawieranie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z przepisami powinna zostać zawarta umowa o pracę, grzywna może wynieść od 2 tys. do 60 tys. zł.

Skarg jest znacznie więcej niż rok temu

Nowe przepisy szybko zainteresowały pracowników. Państwowa Inspekcja Pracy informowała, że od 8 lipca do 13 sierpnia 2026 roku otrzymała 690 skarg i wniosków dotyczących niewłaściwego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia.

Od początku roku takich zgłoszeń było 1794, podczas gdy w porównywalnym okresie rok wcześniej PIP odnotowała 619.

Wzrost jest duży i pokazuje, że coraz więcej osób zaczyna sprawdzać, czy podpisana przez nie umowa rzeczywiście odpowiada temu, jak wykonują pracę.

Co możesz zrobić, jeśli masz zlecenie, ale pracujesz jak na etacie?

Najpierw warto porównać zapisy umowy z tym, jak wygląda twoja praca na co dzień. Sam fakt, że w dokumencie widnieje „umowa zlecenia”, nie zamyka sprawy.

Jeżeli masz wątpliwości, możesz skorzystać z porady Państwowej Inspekcji Pracy albo złożyć skargę do właściwego okręgowego inspektoratu. Dane osoby składającej skargę są chronione, a pracodawca co do zasady nie powinien otrzymać informacji, kto zwrócił się do inspekcji.

Nie każde zlecenie zamiast etatu jest więc próbą obejścia prawa. Jeśli jednak od miesięcy pracujesz według grafiku, pod kierownictwem przełożonego i na zasadach takich samych jak pracownicy etatowi, warto sprawdzić, czy forma zatrudnienia rzeczywiście pasuje do wykonywanej pracy.