ZUS prześwietla umowy o dzieło. Te przypadki mogą trafić do kontroli
Do ZUS zgłoszono w pierwszym półroczu 2026 r. 609,3 tys. umów o dzieło, o 1,2 proc. mniej niż rok wcześniej. Zakład analizuje dane z rejestru RUD, by wychwytywać umowy, pod których nazwą może kryć się świadczenie usług. Sama krótka umowa nie oznacza jednak nieprawidłowości.
Od stycznia do czerwca 2026 r. do ZUS trafiło 519,6 tys. formularzy RUD, obejmujących 609,3 tys. umów o dzieło. Rok wcześniej zgłoszono 616,8 tys. umów. Spadła także liczba podmiotów zgłaszających — z 46,6 tys. do 45,7 tys. Jednocześnie liczba wykonawców wzrosła z 201,9 tys. do 203,7 tys.
Większość umów trwa krótko
Niemal 28 proc. analizowanych umów o dzieło zawarto na jeden dzień. Ponad 61 proc. trwało nie dłużej niż dziewięć dni. ZUS obliczył te odsetki na podstawie 591 593 umów, dla których podano datę rozpoczęcia i zakończenia. Sam krótki czas trwania nie oznacza, że umowę zawarto nieprawidłowo.
W porównywalnych okresach liczba zgłoszonych umów zmniejszyła się z 845,8 tys. w pierwszym półroczu 2023 r. do 609,3 tys. w pierwszym półroczu 2026 r. To spadek o około 28 proc. Dane dotyczą umów wykazanych w rejestrze RUD, a nie każdej umowy o dzieło zawartej w Polsce.
Co może zwrócić uwagę ZUS?
W rozmowie z Business Insider Polska wiceprezes ZUS Paweł Jaroszek wyjaśnił, że zakład analizuje dane, aby typować podmioty do kontroli. Uwagę ZUS może zwrócić sytuacja, w której stosunkowo niewielka firma zgłasza bardzo dużo umów o dzieło. Zakład sprawdza też przedmiot umowy: czy chodzi o osiągnięcie konkretnego rezultatu, czy raczej o powtarzalne świadczenie usług. Jaroszek wymienił umowy dotyczące wyłapywania kurczaków, układania materiałów w pryzmę i upieczenia 30 kg ciasta jako przykłady, które wzbudziły czujność ZUS.
O kwalifikacji umowy decyduje to, co wykonawca faktycznie ma zrobić. Umowa o dzieło dotyczy osiągnięcia określonego rezultatu; umowa o świadczenie usług może polegać na wykonywaniu czynności. Dlatego nazwa wpisana w dokumencie nie rozstrzyga sprawy, a przytoczone przykłady nie oznaczają automatycznie, że każda taka umowa jest nieprawidłowa.
Kiedy zgłosić umowę?
Co do zasady zawarcie umowy o dzieło trzeba zgłosić do ZUS na formularzu RUD w ciągu siedmiu dni. Obowiązek ma wyjątki, między innymi dla umowy zawartej z własnym pracownikiem oraz umowy wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy.
Źródła: raport ZUS za I półrocze 2026 r., komunikat ZUS oraz rozmowa z wiceprezesem ZUS.
